Czy rzepak ozimy wymarznie w 2026 roku?

Czy rzepak ozimy wymarznie w 2026 roku ?

Zima w sezonie 2025/2026 daje popalić rolnikom już od momentu rozpoczęcia się kalendarzowej zimy, temperatury zaczęły spadać w okolice - 10°C. Aby spróbować odpowiedzieć na pytanie czy rzepak przezimował w 2026 roku, należy zacząć od początku i przeanalizować przebieg jesiennej wegetacji oraz stan plantacji przed zimą. 

Jakie cechy i warunki wpływają na przezimowanie rzepaku?

Przebieg jesiennej wegetacji a w szczególności:

• Suma stopniodni
• Pokrywa śnieżna w trakcie mrozów
• Opady 

Cechy odmianowe: 

• Podatność na elongację szyjki korzeniowej (wynoszenie pąka wierzchołkowego)
• Mrozoodporność
• Zimotrwałość danej odmiany (podatność na uszkodzenia mrozowe odmiany)

Odpowiednia agrotechnika

• Termin siewu
• Obsada roślin
• Nawożenie jesienne rzepaku ozimego
• Regulacja pokroju roślin
• Odżywianie dolistne 

Jesień w sezonie 2025 była bardzo zmienna mieliśmy do czynienia z delikatną suszą  w trakcie siewu następnie od września do listopada ziemia praktycznie cały czas była wilgotna, jeśli chodzi o temperatury po dość ciepłym wrześniu w którym średnia temperatura wyniosła około 15,5°C (IMGW) w październiku nastąpiło ochłodzenie oraz pierwsze przymrozki jesienne.

Przygotowanie rzepaku ozimego do spoczynku zimowego:

Rzepak ozimy aby właściwie przygotować się do zimy średnio potrzebuje około 900 stopniodni:

• 90 stopniodni na wschody roślin
• 150 stopniodni na każdą parę liści 

Suma 900 stopniodni pozwala wykształcić szyjkę korzeniową której średnica jest większa niż 1 cm, system korzeniowy sięgający głębiej niż 25 cm, rozetę liściową która ma od 10 do 12 liści. 

W zależności od wigoru jesiennego odmiany średnia wartość stopniodni potrzebnych do wytworzenia odpowiedniej rozety liściowej może się różnić. Przykładowo 

LID INVICTO odmiana z bardzo mocnym jesiennym wigorem z powodzeniem może zostać wysiana w terminie późniejszym, ponieważ czas wytworzenia odpowiedniej biomasy liściowej i korzeniowej w odmianach z mocnym wigorem jest krótszy niż w przypadku odmian cechujących się wolniejszym rozwojem jesiennym.
 

Pokrywa śnieżna 

Podczas okresu najniższych temperatur. W trakcie trwania największych mrozów tej zimy na terenie Polski zachodnia część kraju praktycznie nie była pokryta pokrywą śnieżną. Temperatury powietrza w okresie od 19 stycznia do 4 lutego wahały się od - 7°C do - 17,5°C w rejonach bez pokrywy śnieżnej. 

Natomiast w regionach z pokrywą śnieżną temperatury dochodziły nawet do -25,1°C

Źródło: IMGW

W przezimowaniu rzepaku również ważną rolę odgrywa średnia temperatura gleby na głębokości do 7 cm. 

Korzeń rzepaku jest również narażony na działanie mrozu, jest wrażliwy na ujemne temperatury, gdy te spadną poniżej -3°C (na głębokości 5-7 cm) Największe uszkodzenia notuje się na plantacjach na których temperatura -3°C utrzymywała się przez okres 15 dni lub dłużej.(Bartoszek 2013) 

Jeżeli silny mróz wystąpi, gdy rośliny pełne są soków (sok komórkowy jest niezagęszczony), to do ich przemarznięcia wystarczy:
-10° do -12°C dla wrażliwego jęczmienia ozimego
-13° do -18°C dla rzepaku i pszenicy, żyta (zależnie od odmiany)

Zahartowane rośliny przetrwają temperatury niższe o 4–8°C

Do obumarcia roślin na skutek mrozu istotną rolę odgrywa długość (czas) działania mrozu.

Źródło: NU AGRAR
 

Dla słabo zahartowanego rzepaku ozimego wystarczą 4 dni z mrozami sięgającymi w sumie -70°C 

Rzepak ozimy ma większą zimotrwałość od jęczmienia ozimego natomiast mniejszą od pszenicy ozimej i żyta ozimego. Przyjmuje się że granicznymi temperaturami bez okrywy śnieżnej jest - 18°C w przeciągu kilku dni, natomiast z 10 centymetrową okrywą jest to -23°C. Słabiej rozwinięte plantacje rzepaku mogą zacząć wymarzać nawet już od temperatur -12°C bez okrywy śnieżnej.

Ostatnia tak mroźna zima miała miejsce w 2012 roku. Wg danych COBORU przezimowanie rzepaku w lokalizacjach było wypadkową temperatury gleby na poziomie 5cm oraz pokrywy śnieżnej: 

W lokalizacjach Kościelna Wieś Lućmierz, Masłowice, Krościna Mała -  wymarznięcia rzepaków dochodziły do 100% - co skutkowało dyskwalifikacją doświadczeń. 

We wszystkich tych lokalizacjach zanotowano spadek temperatury gleby (5cm) do poziomu -8 -9C przez 4-5dni, co przy niemal zerowej pokrywie śnieżnej skutkowało wymarznięciem roślin na poziomie ~90%.

Wyjątkiem od tej reguły była lokalizacja Radostowo, gdzie  pomimo spadków temperatury gruntu poniżej -8C przetrwało ok. 50% roślin w doświadczeniach - w tej lokalizacji czynnikiem ‘łagodzącym” była okrywa śnieżna wynosząca 2-5cm. Śnieg zapobiegł więc procesowi wyprzenia, który dodatkowo osłabia przemarznięte rośliny.  

Źródło: COBORU 2012. 
 

Ponadto w załączonej tabeli możemy zaobserwować jak ogromny wpływ na temperaturę gleby podczas wysokich ujemnych temperatur ma pokrywa śnieżna. Dziesięcio centymetrowa pokrywa śnieżna potrafi utrzymać temperaturę gleby nawet o 20 stopni wyższą niż panująca na powierzchni przykład w miejscowości Wrócikowo w porównaniu z Chrząstowem. 

Cechy odmianowe rzepaku wpływające na zimotrwałość: 

W kontekście zimotrwałości i przygotowania do spoczynku zimowego każda z odmian dostępna na rynku polskim różni się w pewnym stopniu. Różnice dotyczą między innymi:

• wigoru jesiennego (szybkości rozwoju podczas jesiennej wegetacji)
• tendencji do wynoszenia pąka wierzchołkowego
• podatności na uszkodzenia mrozowe 
   

Powyższe cechy są obserwowane przez hodowców podczas procesu hodowlanego, i zestawiane tak aby dostarczyć na pola rolników odmiany skrojone pod warunki klimatyczne danego kraju. 
 

Wigor jesienny
 

Odpowiada za tempo rozwoju rośliny, szybkość przechodzenia przez fazy rozwojowe. Rośliny z wyższym wigorem mogą być wysiewane w terminie opóźnionym dzięki czemu nie ryzykujemy tym żę roślina nie zdąży wyprodukować odpowiedniej biomasy przed zakończeniem jesiennej wegetacji. Cecha jest również ważna przy regeneracji po zniszczeniach spowodowanych np: przez Pchełkę rzepakową. 
 

Fot.1 Lid Invicto odmiana charakteryzująca się mocnym wigorem jesiennym na doświadczeniach polowych zniszczonych przez Pchełkę rzepakową

Tendencja do wynoszenia pąka wierzchołkowego

Jest to cecha zakodowana w genach każdej odmiany. Warto wybierać odmiany które naturalnie nie mają tendencji do wynoszenia pąka wzrostowego, ułatwia nam to zapanowanie nad wynoszeniem pąka wzrostowego oraz ułatwia dobór substancji aktywnych do regulacji pokroju roślin. W przypadku odmian które mają tendencję do elongowania należy zwrócić szczególną uwagę na termin stosowania regulatorów wzrostu. 
 

Fot 2. Odmiana z niską tendencją do elongowania szyjki korzeniowej oraz odmiana z tendencją do wynoszenia pąka wierzchołkowego (badania hodowlane Lidea Seeds bez użycia regulatorów wzrostu)

Sposobem na kontrolowanie stopnia wyniesienia pąka wierzchołkowego (elongacji szyjki korzeniowej) jest:

• Terminowa regulacja odpowiednimi substancjami chemicznymi
• Unikania zbyt gęstej obsady (powyżej 50 roślin na m2)
• Wybór odmian które genetycznie nie mają tendencji do wynoszenia pąka wierzchołkowego

Odpowiednia agrotechnika

Termin siewu 

Siew rzepaku w zależności od regionu Polski przypada w terminie od 5 sierpnia do maksymalnie 5 września. 

Siew rzepaku w optymalnym terminie dla danego regionu jest kluczowym dla właściwego rozwoju czynnikiem. Pamiętaj że rzepak średnio potrzebuje około 900 stopniodni aby wykształcić rozetę 10-12 liści!  

Warto zauważyć, że Sumę Temperatur Efektywnych (STE) dla rzepaku liczy się odmiennie, niż w przypadku kukurydzy, aby ustalić tę wartość sumuje się średnie dobowe temperatury powietrza, ze wszystkich dni, w których przekroczyły one próg termiczny (minimum termiczne) dla rzepaku, czyli 5 st. Celsjusza.

Odpowiednia obsada roślin 

Rzepak ozimy jest rośliną która znaczną część plonu wytwarza na rozgałęzieniach bocznych (nawet 50% plon) dlatego ważne jest aby każda roślina miała wystarczająco dużo miejsca w rzędzie siewnym. Obsada która nie przekracza 45-50 roślin na metr kwadratowy zapewnia każdej roślinie dostęp do światła oraz składników pokarmowych. zbyt duża obsada roślin/m2  powoduje nadmierną konkurencję o światło i składniki pokarmowe  pomiędzy sąsiadującymi roślinami, rośliny wybijają się w górę w poszukiwaniu większej ilości światła tym samym wydłużają swoją szyjkę korzeniową. 
 

Fot.2 Elongacja szyjki korzeniowej spowodowana zbyt gęstą obsadą.

Nawożenie jesienne

W trakcie jesiennej wegetacji rzepak do wyprodukowania rozety składającej się z 12 liści może zużyć nawet 100 kg azotu w czystym składniku. Należy uwzględnić tą ilość przygotowując się do nawożenia przedsiewnego czy też dokonać nawożenia uzupełniającego w trakcie jesiennej wegetacji. Rośliny które zmagają się z niedoborem azotu mają utrudniony rozwój, nie będą w stanie zbudować odpowiedniej biomasy liściowej i korzeniowej przed spoczynkiem zimowym. Osłabiona roślina przed zimą ma zdecydowanie mniejsze szanse na przezimowanie. 

Z drugiej strony należy pamiętać, że nadpodaż azotu w okresie jesiennym zwłaszcza w łatwo przyswajalnej formie - NO3 (azotanowej) powoduje nadmierne wyrośnięcie masy liściowej co jest związane z ryzykiem elongacji szyjki korzeniowej (wyniesieniem pąka wierzchołkowego) oraz powoduje słabe przygotowanie roślin do zimy w efekcie rozrzedzenia stężenia soków komórkowych. 

Regulacja pokroju roślin

Skracanie rzepaku pozwala nam utrzymać pąk wierzchołkowy blisko powierzchni ziemi oraz “wbić” go w powierzchnię ziemi. 

Należy zwrócić uwagę na dobór substancji regulujących oraz czas wykonania zabiegu. Rekomendujemy aby wykonać zabieg regulujący już w fazie 4-5 liścia. Ponieważ średnio 2-3 dni potrzebne jest aby substancja zaczęła działać w roślinie. Przy dobrych warunkach pogodowych 2-3 dni to kolejna wyprodukowana para liści.